Archive of SID
... مطابقت فعل با نهاد ٬ متمم ٬ مضاف اليه ٬
تقي وحيديان کاميار (دانشگاه فردوسي مشهد)
در زبانهايي که فعل داراي شناسه است مثل فارسي و عربي و آلماني ٬ منطقاً نهاد از نظر
١)اين مسئله به نظر بعضي چندان منطقي مي نمايد که کسي چون دکتر علي اکبر سياسي در مقدمة کتاب مباني
فلسفه (تهران ١٣٤٣ ) مي نويسد که در همه جا براي نهاد جمع فعل جمع آوردم. حال آنکه فارسي اين قاعده را
مي نامند. ergative همه جا برنمي تابد. ٢)نوع فعل را
شمار بايد با فعل مطابقت کند (مفرد با مفرد ٬ جمع با جمع) ١ ؛ اما زبانها تابع چنين منطقي
نيستند بلکه تابع کاربرد اهل زبان اند ٬ به عبارت ديگر ٬ تابع منطق سخن گويان هر زبان اند.
لذا ٬ در زبانهايي که فعل داراي شناسه است در مواردي اين مطابقت را نمي بينيم. حتي ٬
در زبان پهلوي ٬ فعل ماضي متعدي به جاي مطابقت با نهاد با مفعول مطابقت دارد ٢ . مثلاً
معادل جمله فارسي تو مردان را ديدي در زبان پهلوي چنين است:
to¦ marda¦ n d¦âd he¦ nd
.(« تو مردان [ را] ديدند » : (برگردان تحت اللفظي آن
همچنين معادل جمله فارسي او را ديدم مي شود:
.٦٧- ٣)آموزگار ٬ ژاله و تفضّ لي ٬ احمد ٬ زبان پهلوي ٬ ادبيات و دستور آن ٬ تهران ٬١٣٧٣ ص ٦٦
man o¦ y did٣
(«. من او را ديد » : (معادل تحت اللفظي
در بعضي از گويشهاي ايراني امروز نيز همين پديده دستوري ديده مي شود. در
نگاهي سطحي و غيرتوصيفي شايد به نظر برسد که در فارسي امروز نهاد با فعل مطابقت
١٣:٥٣ ١٣٨٤/٠٥/ ١٠ ص ٢٤ C: ٨٣ ن 7 ٢ /١٠/٢٨ M-MOTAB
٣٢
www.SID.ir
Archive of SID
٣٣ ١/ مقاله نامه فرهنگستان ٧
... مطابقت فعل با نهاد ٬ متمم ٬ مضاف اليه ٬
دارد؛ حال آنکه ٬ در بسياري از موارد ٬ چنين مطابقتي وجود ندارد. آنچه دستورنويسان ٬
اعم از ايراني و غيرايراني ٬ درباره مطابقت نهاد با فعل در زبان فارسي آورده اند بيشتر
براساس استقراي ناقص است نه توصيف دقيق. مثلاً در دستور زبان فارسي معروف به
دستور پنج استاد چنين آمده است: اگر نهاد جمع و جاندار باشد ٬ با فعلِ جمع مي آيد؛
اما ٬ اگر نهاد جمع و جاندار نباشد ٬ فعل مي تواند مفرد بيايد يا جمع. اگر به اسم بي جان
شخصيت انساني داده شود ٬ در حکم جاندار قرار مي گيرد. گياهان و اعضاي زوج بدن و
بعضي از کلمات که در آنها تغيير واقع گردد و زمان را برساند به ها و ان جمع بسته
.١١٧- ٤)قريب و ديگران ٬ دستور زبان فارسي ٬ تهران ٬١٣٣٠ ص ١١٥
مي شود. ٤
در توصيف ساختمان دستوري زبان فارسي ٬ دو نکته جديد مطرح شده است: کلماتي مانند
جنابعالي ٬ حضرتعالي ٬ سرکار [ با وجود مفرد بودنِ] اسناد الزاماً جمع خواهد آمد و در
. ٥)باطني ٬ محمدرضا ٬ چاپ هشتم ٬ تهران ٬١٣٧٤ ص ١١٠
سوم شخص امکان انتخاب وجود دارد. ٥ البته مطلب اخير در موردي صدق مي کند که
نهاد را بتوان هم به صورت محترمانه مطرح کرد هم به صورت عادي. مثلاً دکتر آمد يا
آمدند؛ اما در موارد ديگر چنين نيست:
 اگر نهاد کاملاً محترمانه باشد نمي توان براي آن فعل مفرد آورد: * جناب آقاي احمدي آمد.
 اگر نهاد غيرمحترمانه باشد نمي توان فعل آن را جمع آورد: * اصغر آمدند.
باري مسئله مطابقت با فعل به اين سادگي که در دستورهاي فارسي آمده نيست.
يعني موارد عدم مطابقت منحصر به اين سه چهار حالت نيست بلکه بسيار گسترده تر از
آن است و ما ٬ در اين بررسي ٬ به آن مي پردازيم.
پيش از بررسي حالات عدم مطابقت نهاد با فعل ٬ لازم است گفته شود که غرض از
جمع چيست. جمع بر چند نوع است. جمع در فارسي آن است که بر بيش از يکي دلالت
کند. جمع بستن اسم در فارسي شش صورت دارد:
١) با نشانه هاي ها ٬ ان ٬ ات ٬   ين ٬ ون و جمعهاي مکسر: مردان ٬ کتابها ٬ ترکيبات ٬ معلمين ٬
انقلابيون ٬ کتب ٬ معابر ٬ فِرَق ٬ اخبار و نظاير آنها.
٢) جمع با صفت شمارشي بيش از يک؛ به اين صورت که ٬ اگر صفت شمارشي بيش
از يک همراه اسم مفرد باشد ٬ در حقيقت جمع است: سه درخت ٬ ده کتاب ٬ بيست و يک آجر.
www.SID.ir
Archive of SID
١/ نامه فرهنگستان ٧
٣٤ مقاله
... مطابقت فعل با نهاد ٬ متمم ٬ مضاف اليه ٬
٣) جمع از طريق عطف: رضا و فرهاد ٬ من و شما.
٤) اسم جمع که لفظاً نشانه جمع ندارد اما معناً بر جمع دلالت مي کند: رمه ٬ گلّه ٬ قبيله ٬
جمعيت ٬ سپاه ٬ گروه .
٥) اسم مبهم . بعضي از اسمهاي مبهم بر بيش از يکي به صورت مبهم دلالت دارند:
همه ٬ اغلب ٬ بسياري .
٦) اسم همراه با صفت مبهمي که بر بيش از يکي دلالت دارد: چند سيب ٬ خيلي کتاب .
بايد يادآور شد که ٬ در اين گفتار ٬ مطابقت نهاد و فعل بر مبناي دستور ساختاري
بررسي مي شود؛ مثلاً ٬ در جمله همه ي بچه ها را ديدم ٬ همه مفعول است (همه را ديدم) و بچه ها
مضافٌ اليه (برخلاف بعضي از ديدگاههاي دستوري که همه را صفت مي شمارند و بچه ها
را مفعول؛ حال آنکه همه ٬ در اين بافت ٬ نمي تواند صفت باشد؛ زيرا نشانه اضافه وصفي
بعد از موصوف مي آيد ولي در اين مثال بعد از همه آمده است. با توجه به اين نکته ٬
حالات عدم مطابقت نهاد با فعل را بررسي مي کنيم. عدم مطابقت فعل سه حالت دارد:
الف عدم مطابقت فعل با نهاد در شمار (يعني مفرد و جمع) و شخص؛
ب مطابقت فعل با متمم ٬ مضافٌ اليه و جز آن؛
ج فعلهاي بي نهاد يا مستقل.
الف عدم مطابقت فعل با نهاد در شمار و شخص
١. نهاد جاندار برخلاف آنچه در دستورهاي موجود زبان فارسي آمده است ٬ حتي
اگر نهاد جاندار و جمع باشد در بعضي موارد فعل مي تواند مفرد بيايد:
در آن سال ٬ گوسفندهاي ما ٬ همه ٬ در اثر بيماري تلف شد/ شدند .
آن روز ٬ پشه هاي زيادي توي هوا بود/ بودند .
امروز صبح چهل و پنج سرباز به جبهه اعزام شد/ شدند .
در اين صحرا ٬ خرگوشهاي زيادي است . ( هستند غير عادي است)
ماهيها به فروش رسيد و به جاي آنها مرغهاي گوشتي خريداري شد.
اين همه کارگر لازم نيست. ( نيستند غيرعادي است)
توي اتاق فقط سه تا بچه بود. (بودند غيرعادي است)
هرگاه جمع با صفت عددي ساخته شود ٬ عدم مطابقت اسم جاندار با فعل امري
است عادي: در آن ساختمان ده کارگر کار مي کند.
www.SID.ir
Archive of SID
٣٥ ١/ مقاله نامه فرهنگستان ٧
... مطابقت فعل با نهاد ٬ متمم ٬ مضاف اليه ٬
٢. نهاد بي جان در دستورهاي زبان فارسي آمده است که براي اسمهاي جمع بي جان
در نقش نهادي مي توان هم فعل مفرد آورد و هم فعل جمع. اما در مواردي فعل الزاماً بايد
مفرد بيايد:
کم کم بحثها بالا گرفت.
بايد حرفها زده شود.
مدارک شما ترجمه شد.
روابط ما با آنها تيره شده بود.
اميدهاي مردم به توست.
دعواها فايده نداشت.
خنده هاي تو باعث تعجب همه شد.
٣. مطابقت فعل با شمار جمع يکي ديگر از موارد مطابقت فعل با نهاد از نظر شمار اسم
جمع است. در دستور معروف به پنج استاد آمده است که هرگاه فاعل اسم جمع باشد
٬١٣٣٠ ص ١١٦ ). در قريب و ديگران ٬ ج ٬١ Ä) جمع آن را هم مي توان مفرد آورد و هم جمع
ارژنگ و Ä) کتاب دستور سال دوم آمده که شناسه فعلي براي اسم جمع اغلب جمع است
صادقي ٬١٣٦٢ ص ٨٦ ). امّا بررسي حالات گوناگون اسم جمع حاکي از آن است که آن در
رابطه با فعل از نظر مطابقت سه حکم پيدا مي کند:
١) فعل با آن مطابقت نمي کند؛ يعني نهاد نشانه جمع ندارد اما فعل جمع مي آيد: مردم
آمدند.
٢) فعل با آن مطابقت مي کند؛ يعني نهاد و فعل هر دو مفردند: گله آمد.
٣) فعل با آن مي تواند هم مطابقت بکند هم مطابقت نکند: ملت ايران مي داند/ مي دانند.
٤. عدم مطابقت فعل با اسم مبهم اسم مبهم اسمي است که از نظر معني مبهم است و
هميشه نکره و نامعين ( همان ٬ ص ٨٥ ). اسم مبهم ٬ اگر بر جاندار دلالت کند ٬ فعل با آن
مطابقت ندارد؛ يعني براي اسم مبهم ٬ که به صورت مفرد است ٬ فعل جمع مي آيد: عده اي
اعتصاب کردند. بسياري با من هم عقيده اند.
ب مطابقت فعل با متمم ٬ مضافٌ اليه و غيره
١. مطابقت فعل با متمم  اسمهاي مبهم مانند بعضي ٬ برخي ٬ بسياري ٬ خيلي ٬ اندکي مي توانند
نهاد جمله قرار بگيرند. بعضي کار را شروع کرده اند. بسياري صبحانه مي خورند.
www.SID.ir
Archive of SID
١/ نامه فرهنگستان ٧
٣٦ مقاله
... مطابقت فعل با نهاد ٬ متمم ٬ مضاف اليه ٬
اين گونه اسمها نياز به متمم دارند و ٬ در صورت همراه بودن با متمم ٬ فعل جمله به
جاي مطابقت با نهاد ٬ با متمم مطابقت مي کند: بعضي از ماها صبح زود بيدار شديم. بعضي از
شماها خوب کشتي گرفتيد. بسياري از ماها با نظر او مخالف بوديم .
اگر متمم اين اسمهاي مبهم ضمير سوم شخص جمع يا اسم در حالت جمع باشد ٬
فعل از نظر شخص با نهاد مطابقت مي کند نه با متمم. منتها اگر نهاد جاندار باشد ٬ فعل از
نظر شمار با آن مطابقت ندارد؛ يعني اسم مبهم مفرد است و فعل آن جمع: بعضي از کبوترها
پرواز کردند. اما ٬ اگر نهاد بر بي جان دلالت کند ٬ هم امکان مطابقت است و هم عدم
مطابقت: از درختان بعضي شکوفه دادند/ داد.
٢. امکان مطابقت يا عدم مطابقت فعل با متمم  واژه هاي يکي ٬ هرکدام ٬ هريک ٬ کدام يک ٬
هيچ کدام دوامکانه هستند: اگر متمم ما يا شما باشد فعل در شمار هم ممکن است با متمم
مطابقت کند هم نه:
يکي از شما بياييد/ بيايد اينجا.
يکي از ما اشتباه مي کنيم/ مي کند.
کداميک از شما با اين طرح موافق است/ موافقيد.
اگر متمم يکي اسم يا ضمير سوم شخص جمع باشد ٬ فعل در شمار با نهاد مطابقت
مي کند:
يکي از بچه ها به گريه افتاد.
يکي از آنها خودش را به مريضي زد.
٣. مطابقت فعل با ضمير پيوسته  مي دانيم که ضماير پيوسته (َم ٬ َت ٬ َش ٬ ِ مان ٬
ِتان ٬ ِ شان) سه نقش مي توانند داشته باشند: مفعولي: ديدمشان ؛ مضافٌ اِ ليهي: کتابتان ؛
متمم قيدي: برايش کتاب خريدم .
از طرفي مي دانيم که عدد مي تواند يکي از نقشهاي اسمي را داشته باشد؛ مثلاً نقش
نهادي: دو تا کافي است ؛ يا نقش مفعولي: چهار تا را بردار.
همه ٬ هرکدام ٬ هيچ کدام ٬ بعضي ها ٬ » اگر ضمير پيوسته مان يا تان بعد از عدد يا واژه هاي
بيايد معمولاً فعل ٬ به جاي نهاد ٬ با ضمير پيوسته مطابقت مي کند: دوتامان کار را « نصف
شروع کرديم. سه تاتان پايين کوه مانديد. ده تاتان ساعت پنج دست از کار کشيديد. چهارتامان استخدام
شديم. همه مان خسته بوديم.
www.SID.ir
Archive of SID
٣٧ ١/ مقاله نامه فرهنگستان ٧
... مطابقت فعل با نهاد ٬ متمم ٬ مضاف اليه ٬
اگر واژه يکي پيش از ضماير پيوسته مان و تان بيايد ٬ فعل مي تواند با نهاد مطابقت کند
يا نکند. يکي تان با من همکاري کنيد= يکي تان با من همکاري کند.
اگر ضميرْ سوم شخصِ جمع باشد ٬ فعل با نهاد مطابقت مي کند: يکي شان فرار کرد.
دوتاشان هنوز در زندان هستند. يکي شان اعتراف کرد.
در همه حالات فوق ٬ به جاي ضمير پيوسته مي توان ضمير جدا آورد با حرف اضافه
دوتا از ما زودتر آماده شديم. : « از »
٤. مطابقت متممِ بعضي از اسمهاي جمع با فعل  از اسمهاي جمع بعضي ٬ مانند گروه ٬
دسته ٬ عده ٬ اگر با متمم بيايند ٬ فعل جمله با متمم مطابقت مي کند نه نهاد: گروهي از شما قانون
را زير پا گذاشته ايد. دسته اي از ما با تو موافقيم. اگر متمم اين اسمهاي جمع ضمير سوم شخص
جمع يا اسم باشد ٬ در اين صورت فعل با نهاد مطابقت مي کند: بسياري از بچه ها آمده بودند.
بسياري از ميزها شکستند/ شکست .
٥. مطابقت فعل با مضافٌ اليه  بعضي از واژه ها ٬ هرچند در نقش نهادي باشند ٬ فعل با
نهاد مطابقت نمي کند بلکه با مضافٌ اليه نهاد مطابقت مي کند. اين گونه واژه ها بر چهار
گونه هستند:
١) بعضي از اسمهاي مبهم مانند همه ٬ تمام ٬ همگي ٬ بعضيها ٬ خيليها ٬ هيچ کدام ٬ هرکدام:
همه شما دوستان خوب من هستيد. (مضافٌ اليه ضمير جدا)
همه تان دوستان خوب من هستيد. (مضافٌ اليه ضمير پيوسته با حذف کسره اضافه)
همگي ما از اين واقعه ناراحت هستيم.
هميگيمان از اين واقعه ناراحت هستيم.
همه آنها آمدند. همه شان آمدند. همه بچه ها آمدند. همه صندليها شکست/ شکستند.
٢) اعداد کسري:
دوسوم شما نمره قبولي آورده ايد.
ثلث ما توانستيم به راحتي از رودخانه عبور کنيم.
دوسومتان نمره قبولي آورده ايد.
٣) واژه هاي اکثر ٬ اغلب ٬ بيشتر:
اکثر ما تابع سنتها هستيم.
اکثرمان تابع سنت هستيم.
اغلبتان خواب بوديد.
www.SID.ir
Archive of SID
١/ نامه فرهنگستان ٧
٣٨ مقاله
... مطابقت فعل با نهاد ٬ متمم ٬ مضاف اليه ٬
٤) مضافٌ اليه واژه خود :
خود ما/ خودمان با انحلال شرکت موافقت کرديم.
٦. مطابقت بعضي از اسمهاي مبهم با هر سه شخص جمع اسمهاي مبهم در نقش نهادي
اصولاً بايد با فعل سوم شخص بيايند؛ اما در زبان فارسي بعضي از اسمهاي مبهم بدون
داشتن متمم با هرسه شخص مطابقت دارند يعني گونه آزاد هم هستند:
نظر همکاران در مورد اين طرح چيست؟  بعضي کاملاً با آن موافقيم ٬ بعضي خسته شده
بوديد/ شده بوديم/ شده بودند.
بسياري به اميدهاي واهي کار را رها کرديم= رها کرديد= رها کردند.
شايد گفته شود که بعضي و بسياري بدل از نهاد هستند ولي آوردن شما و ما در اين
جمله ها غيرعادي است:
شما بعضي خسته شده بوديد. ما بسياري به اميدهاي واهي کار را رها کرديم.
٧. مطابقت در اسم جمع بعضي از اسمهاي جمع مانند گروه ٬ دسته ٬ جماعت ٬ عده نيز از
نظر مطابقه با فعل حکم همان اسمهاي مبهم را دارند:
مسلم است که گروهي با اين نظر موافق هستيم/ هستيد/ هستند.
٨. واژه هاي دالّ بر احترام  بعضي از واژه ها که براي احترام به جاي ضمير اول شخص
مفرد يا دوم شخص جمع به کار مي رود ٬ اصولاً چون ضمير نيستند ٬ بايد با فعل به صورت
سوم شخص به کار روند مانند مخلص شما عرض کرد (من عرض کردم)؛ اما اين گونه واژه ها
غالباً ٬ اگر بر اول شخص مفرد دلالت کند ٬ برابر ضمير من است و اگر بر دوم شخص مفرد
دلالت کند برابر ضمير شما ست. به عبارت ديگر ٬ نهاد اينها برخلاف قواعد دستور زبان
با شناسه مطابقت نمي کند. بنده معتقد هستم به جاي بنده معتقد است ؛ جناب عالي مي دانيد به
جاي جناب عالي مي دانند؛ اين جانب نگران هستم به جاي اين جانب نگران است . واژه هاي
حضرتعالي ٬ عالي جناب ٬ سرکار ٬ سرکار عالي معادل واژه شما است.
٩. بافت احترام  در بافت احترام ٬ براي نهاد مفرد فعل جمع به کار مي رود:
آقاي رئيس گفتند. (به جاي گفت )
پروين خانم هنوز از سفر برنگشته اند؟
١٠ . مطابقت فعل جمله صله صفتي با نهاد جمله اصلي نه نهاد خود  در جمله هاي مرکب با
جمله صله صفتي ٬ اگر جمله صله بعد از جمله پايه بيايد ٬ فعل جمله صله ٬ به جاي آنکه با
www.SID.ir
Archive of SID
٣٩ ١/ مقاله نامه فرهنگستان ٧
... مطابقت فعل با نهاد ٬ متمم ٬ مضاف اليه ٬
نهاد خودش مطابقت کند ٬ معمولاً با نهاد جمله پايه مطابقت مي کند:
من از آن آدمهايي نيستم که تسليم زور بشوم.
حال آنکه منطقاً بايد چنين باشد:
من از آن آدمهايي نيستم که تسليم زور مي شوند.
البته به صورت دوم هم کاربرد دارد ولي کاربرد اولي بيشتر است. ناگفته نماند که اگر
جمله صله صفتي قبل از جمله پايه (يعني در جاي عادي خود) بيايد ٬ فعلش با نهاد
خودش مطابقت مي کند:
من از آن آدمهايي که تسليم زور مي شوند نيستم.
١١ . معطوفِ به نهاد تأثيري در شناسه فعل ندارد
اگر معطوف به نهاد بعد از فعل بيايد در فعل تغييري ايجاد نمي شود؛ به عبارت ديگر
مثل اين است که نهاد معطوف ندارد:
من آمده بودم و شما.= من و شما آمده بوديم.
سگ داند و پينه دوز در انبان چيست.= سگ و پينه دوز مي دانند که در انبان چيست.
از اين واقعه تو بايد عبرت بگيري و دوستت.= از اين واقعه تو و دوستت بايد عبرت بگيريد.
١٢ . فعلهاي يک شخصه  فعلهاي يک شخصه با نهاد مطابقت ندارند. در اين فعلها
شناسه ثابت و به صورت شناسه سوم شخص مفرد مضارع يا ماضي است و نهاد ٬ به جاي
مطابقت با شناسه ٬ با ضمير پيوسته مطابقت مي کند: من دردم گرفت ٬ تو دردت گرفت ٬ او
دردش گرفت... شمار اين فعلها را شش دانسته اند اما نگارنده چهارده فعل يک شخصه
( وحيديان کاميار ٬ بهمن ٬١٣٨٢ ص ٣٨  ٢٩ Ä) . در فارسي يافته است
اين » ٬« اين منم » مطابقت فعل با مسند  سيد احمد خراساني در جمله هايي مانند
و « من » ٬ معتقد است که فعل به جاي مطابقت با نهاد با مسند مطابقت دارد؛ زيرا اگر « تويي
نمي شود « اين منم که بايد تصميم بگيرم » را نهاد بگيريم جمله غيرعادي است. مثلاً « تو »
بنابراين ٬ فعل ؛« من اينم که بايد تصميم بگيرم » را به عنوان نهاد در اول آورد و گفت « من »
با مسند مطابقت دارد.
به نظر مي رسد که در اين مثالها فعل با مسند مطابقت ندارد. اصولاً کاربرد اين گونه
جمله ها بر دو نوع است:
١) مسند ابتدا به صورت ضمير اشاره مي آيد و بعد به صورت جمله پيرو که در
www.SID.ir
Archive of SID
١/ نامه فرهنگستان ٧
٤٠ مقاله
... مطابقت فعل با نهاد ٬ متمم ٬ مضاف اليه ٬
حقيقت تفسير و توضيح همان ضمير اشاره است: اين تو بودي که مرا بدبخت کردي که پس از
قرار مي گيرد: بدبخت کننده من تو بودي. و « اين » جمله وابسته به جاي « اين » تأويل و با حذف
.(« اين ») است نه مسند « تو » پيداست که نهاد همان
٢) بدون جمله پيرو مي آيد؛ مثلاً عکسي را به کسي نشان مي دهيم و مي گوييم: اين
منم. در اين صورت من نهاد است و مي شود جاي آن را با مسند عوض کرد: من اينم . پس
فعل با مسند مطابقت ندارد.
به هر حال ٬ چنان که ديديم ٬ در زبان فارسي مسئله مطابقت فعل با نهاد دقايق بسيار
دارد و منحصر به دوسه موردي که مطرح شد نيست.
ج فعلهاي بي نهاد
فعل ٬ در بعضي از ساختها ٬ نه با نهاد مطابقت دارد و نه با چيزي ديگر زيرا نه داراي نهاد
است و نه متمم و نه مضافٌ اليه و نه ... به عبارت ديگر ٬ فعل مستقل از اينهاست. استقلال
فعل در دو مورد است:
١. فعل با تکواژ َند که از نظر صورت همان شناسه سوم شخص جمع فعل است اما ٬
برخلاف آن ٬ نه بر جمع دلالت دارد و نه بر مفرد بلکه کار فعل مجهول را انجام مي دهد
جز آنکه فعل مجهول داراي نهاد و به اصطلاح عربي نائب فاعل است. در صورتي که اين
فعلها نهاد ندارند زيرا در جمله مجهول ٬ مفعول وجود ندارد. به عبارت ديگر ٬ مفعول
فعل معلوم ٬ نهاد فعل مجهول مي شود. اما در اين نوع فعل مفعول وجود دارد:
مي گويند که قصد مسافرت داري= گفته شده است که قصد مسافرت داري.
آورده اند (= فعل مجهول قيلَ در عربي) که شيري در بيشه اي مي زيست.
معمولاً در صورتي از َند استفاده مي شود که نهاد نامشخص باشد ٬ هرچند به قرينه
ذهني بتوان آن را مشخص گرفت.
منابع
؛( ٬ توصيف ساختمان دستوري زبان فارسي ٬ تهران (چاپ هشتم ٬ تهران ١٣٧٤ ( باطني ٬ محمدرضا ( ١٣٤٨
بهاءالدين عبدالله بن عقيل (بي تا) ٬ مشهور به ابن عقيل ٬ شرح ابن عقيل ؛
٬ الجملة الفعلية بسيطة و موسعة ٬ اسکندريه؛ ( الخويسکي کامل ( ١٩٨٦
www.SID.ir
Archive of SID
٤١ ١/ مقاله نامه فرهنگستان ٧
... مطابقت فعل با نهاد ٬ متمم ٬ مضاف اليه ٬
٬ منادي العربيه ٬ ج ٬٢ تهران؛ ( شرتوني ٬ رشيد ( ١٣٧٤
٬ دستور سال دوم آموزش متوسطه رشته فرهنگ و ادب ٬ تهران؛ ( صادقي ٬ علي اشرف و غلامرضا ارژنگ ( ١٣٦٢
٬ دستور زبان فارسي ٬ ج ٬١ تهران؛ ( قريب ٬ عبدالعظيم و ديگران ( ١٣٣٠
٬ دستور زبان فارسي ٬ تهران؛ ( ناتل خانلري ٬ پرويز ( ١٣٥٢
٬ نامه فرهنگستان ٬ دوره ٬٦ شماره دوم. « فعلهاي يک شناسه » ٬( وحيديان کاميار ٬ تقي (بهمن ١٣٨٢
©
www.SID.ir